Soğuk bir sonbahar sabahında kliniğe getirilen yaşlı bir sokak kedisinin boyun bölgesinde iyileşmeyen ülseratif yaralar vardı. İlk bakışta sıradan bir apseyi andırıyordu. Ancak antibiyotik tedavisine rağmen haftalardır düzelmeyen lezyonlar, kilo kaybı ve giderek kötüleşen solunum problemleri veteriner hekimin dikkatini çekti. Yapılan ileri incelemeler sonunda beklenmedik bir sonuç ortaya çıktı: Mycobacterium bovis enfeksiyonu.
Kedilerde tüberküloz nadir görülse de, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan, avcılık yapan veya enfekte sığırlarla temas eden kedilerde önemli bir enfeksiyon hastalığıdır. Üstelik yalnızca hayvan sağlığını değil, insan sağlığını da ilgilendiren ciddi bir zoonozdur.
Mycobacterium bovis Nedir?
Bovine Tuberculosis etkeni olan Mycobacterium bovis, asit-fast özellik gösteren, yavaş üreyen bir mikobakteridir. İnsan tüberkülozunun temel etkeni olan Mycobacterium tuberculosis ile yakın akrabadır ve “Mycobacterium tuberculosis kompleksi” içinde yer alır.
Başlıca konakları:
- Sığırlar
- Yaban hayatı rezervuarları (porsuk, geyik, yaban domuzu)
- Kediler
- Köpekler
- İnsanlar
Kediler enfeksiyonu çoğunlukla çevresel maruziyet sonucu edinir.
Kedilerde Bulaşma Yolları
1. Enfekte Avların Yenilmesi
Özellikle avcı kedilerde en önemli bulaşma yoludur. Enfekte kemirgenler veya yabani hayvanların tüketilmesi gastrointestinal veya orofaringeal enfeksiyona yol açabilir.
2. Solunum Yoluyla Bulaş
Enfekte hayvanlardan saçılan aerosollerin inhalasyonu pulmoner enfeksiyon oluşturabilir.
3. Deri Yoluyla Giriş
Isırık yaraları veya travmatik deri lezyonları üzerinden bakterinin giriş yapması mümkündür.
4. Çiğ Süt ve Kontamine Gıdalar
Pastörize edilmemiş süt ürünleri teorik bulaş kaynakları arasındadır.
Patogenez
Bakteri vücuda girdikten sonra makrofajlar tarafından fagosite edilir. Ancak mikobakteriler lizozomal yıkımdan kaçabilme yeteneğine sahiptir. Bu durum kronik inflamasyon ve granülom oluşumuna neden olur.
Granülom yapısı genellikle şu hücrelerden oluşur:
- Makrofajlar
- Epiteloid hücreler
- Langhans tipi dev hücreler
- Lenfositler
- Nekrotik merkez
Bu kronik granülomatöz yapı hastalığın temel histopatolojik özelliğidir.
Klinik Bulgular
Klinik belirtiler enfeksiyonun lokalizasyonuna göre değişir.
Deri Lezyonları
En sık görülen formdur.
Klinik görünüm:
- Nodüller
- Ülseratif yaralar
- Fistül oluşumu
- Akıntılı lezyonlar
- İyileşmeyen apseler
Lezyonlar sıklıkla:
- Baş-boyun bölgesinde
- Ön ekstremitelerde
- Kuyruk tabanında görülür.
Solunum Sistemi Bulguları
Pulmoner tutulum gelişirse:
- Kronik öksürük
- Dispne
- Takipne
- Egzersiz intoleransı
- Siyanoz
görülebilir.
Gastrointestinal Bulgular
Özellikle oral bulaş sonrası:
- Kusma
- İshal
- Kilo kaybı
- Mezenterik lenfadenopati
- Karın ağrısı
oluşabilir.
Sistemik Bulgular
- Letarji
- Ateş
- İştahsızlık
- Kaşeksi
- Lenf düğümü büyümesi
ileri olgularda belirgindir.
Kedilerde Tüberkülozun Klinik Formları
| Klinik Form | Özellik |
|---|---|
| Kutanöz form | Deri nodülleri ve ülserler |
| Pulmoner form | Solunum sistemi tutulumu |
| Dissemine form | Çoklu organ tutulumu |
| Gastrointestinal form | Barsak ve mezenterik lenf nodu enfeksiyonu |
Tanı Yöntemleri
Klinik Şüphe
Aşağıdaki durumlarda mikobakteriyozis akla gelmelidir:
- Tedaviye dirençli deri lezyonları
- Kronik granülomatöz inflamasyon
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Avcı yaşam tarzı
- Endemik bölgede yaşama öyküsü
Sitoloji ve Histopatoloji
Granülomatöz inflamasyon sıklıkla görülür.
Tipik histolojik bulgular:
- Epiteloid makrofaj infiltrasyonu
- Kazeöz nekroz
- Dev hücreler
- Fibrozis
Ziehl–Neelsen Boyaması
Asit-fast basil gösterilmesinde kullanılır.
Pozitif sonuç tanı açısından değerlidir ancak:
- Düşük bakteri yükünde negatif olabilir.
Kültür
Altın standart yöntemlerden biridir ancak:
- Yavaş sonuç verir
- Haftalar sürebilir
- Biyogüvenlik gerektirir
PCR Testleri
Moleküler tanı günümüzde en güvenilir yöntemlerden biridir.
Avantajları:
- Hızlı sonuç
- Tür ayrımı
- Yüksek sensitivite
Görüntüleme
Radyografi bulguları:
- Nodüler akciğer infiltrasyonu
- Hiler lenfadenopati
- Plevral değişiklikler
Ultrasonografi:
- Abdominal lenf nodu büyümesi
- Organ granülomları
Ayırıcı Tanılar
Deri Lezyonlarında
- Derin fungal enfeksiyonlar
- Nocardiosis
- Aktinomikoz
- Neoplaziler
- Yabancı cisim reaksiyonları
Pulmoner Bulgularda
- Feline astım
- Kronik bronşit
- Akciğer tümörleri
- Paraziter pnömoni
Tedavi
Antimikrobiyal Tedavi
Tedavi oldukça uzun ve zorludur.
Kullanılan ilaçlar:
- Rifampisin
- Azitromisin
- Klaritromisin
- Florokinolonlar
Ancak veteriner hekimler için en önemli sorunlardan biri zoonotik risk ve direnç gelişimidir.
Cerrahi Müdahale
Lokalize deri lezyonlarında:
- Cerrahi eksizyon
- Debridman
yararlı olabilir.
Destek Tedavisi
- Beslenme desteği
- Ağrı kontrolü
- Sekonder enfeksiyonların yönetimi
- İzolasyon önlemleri
Zoonotik Önemi
Tuberculosis açısından M. bovis son derece önemlidir.
Özellikle risk altında olan kişiler:
- İmmünsüprese bireyler
- Çocuklar
- Yaşlılar
- Veteriner hekimler
- Barınak çalışanları
Kediden insana bulaş nadir olsa da mümkündür.
Bu nedenle:
- Şüpheli olgular dikkatle yönetilmeli,
- Koruyucu ekipman kullanılmalı,
- Halk sağlığı otoriteleri bilgilendirilmelidir.
Prognoz
Prognoz şu faktörlere bağlıdır:
- Enfeksiyonun yaygınlığı
- Pulmoner tutulum varlığı
- Tedaviye yanıt
- İmmün durum
Dissemine olgularda prognoz genellikle kötüdür.
Korunma ve Kontrol
Koruyucu Önlemler
- Kedilerin enfekte avlarla temasının azaltılması
- Çiğ süt verilmemesi
- Sokak kedilerinin kontrolü
- Erken tanı
- İzolasyon
Klinik Biyogüvenlik
Veteriner kliniklerinde:
- Eldiven kullanımı
- Maske
- Biyogüvenlik protokolleri
- Numune dikkatli taşınması
gereklidir.
Modern moleküler tanı yöntemleri sayesinde erken teşhis mümkün hale gelmiş olsa da tedavi hâlâ karmaşık ve uzun süreçlidir. Bu nedenle korunma, biyogüvenlik ve zoonotik farkındalık hastalık yönetiminin temel taşlarını oluşturur.
Henüz Yorum Yok